Archieven

 

Ga naar het archievenoverzicht
Raadpleeg de inventarissen

 

Welke archieven worden door Dacob bewaard? Wat bewaart Dacob niet? Deze vragen kunnen maar afdoende beantwoord worden vanuit de ontstaansgeschiedenis van Dacob (zie Historiek). Dacob moest, samen met het Franstalige CArCoB, in het midden van de jaren negentig de plaats zijn waar Hispatk (Stichting Historisch Patrimonium van de Kommunistische Partij van België) zijn archieven kon onderbrengen. Dacob bewaart dus in de eerste plaats (Belgisch) communistisch archief. Dacob is samen met CArCoB de exclusieve bewaarnemer van de archieven die toebehoren aan Hispatk. Van hieruit collectioneert Dacob exhaustief verder rond de KPB, maar zijn prospectie- en acquisitiepolitiek bestrijkt tevens andere communistische stromingen, stromingen die verwant zijn aan het communisme en personen die tot het brede radicaal-linkse veld kunnen gerekend worden. Dacob verleent een bijzondere aandacht aan bestanden of collecties van of over de communistische stromingen in Vlaanderen die gezien worden in relatie tot het geheel van de sociale bewegingen.

 

Organogram

Men kan voor een overzicht van archieven die toebeho(o)r(d)en aan een partij of ruimer aan een (ideologische) 'familie' of een 'zuil' moeilijk anders dan uitgaan van hét - officiële - organogram. Maar een organogram is allesbehalve onschuldig. Een organogram representeert op een geformaliseerde wijze een ideale organisatie van organen. Het steunt op de metafoor van een ideaal-lichaam of geeft een perfecte wisselwerking aan tussen de verschillende organen. Het geeft het perspectief weer van een alziend Oog. Een organogram van een partij of een zuil kan immers gelezen worden als een beheersinstrument waarvan al dan niet pragmatische politieke elites zich bedienen voor het afdwingen van een al dan niet autoritaire hiërarchische structuur of, wat dikwijls op hetzelfde neerkomt, als een krachtig middel waarmee partij- of zuilleden zich 'spontaan' naar hiërarchische relaties voegen. Deze 'spontane' ideologie - die gesublimeerd wordt in organisatiestatuten - is traceerbaar in bronnen die de subjectiviteit van de gehoorzame militant documenteren, maar wordt niet noodzakelijk aangetroffen in het - 'reële' - organogram dat volgt uit een archievenontsluiting die niet uitsluitend uitgaat van een transcenderend organogram.

Ook het - communistisch - archief dat door Dacob wordt bewaard en ontsloten wordt beheerst door interessante spanningen tussen de organisatorische zelfopvatting van de KPB (het 'democratisch centralisme') en de organogrammen die mogelijk worden vanuit een inventarisering die niet volledig de partijstatuten volgt.

Hier komt bij dat de KPB-archieven die door Dacob worden ontsloten tot vandaag in hoge mate resulteren uit wat het archivalisch eigendom van Hispatk is. Leggen we twee organogrammen naast elkaar - namelijk het KPB-organogram zoals het zich aan de hand van de partijstatuten laat reconstrueren en een 'organogram' dat mogelijk wordt op basis van de ontsluiting van het archief dat grotendeels toebehoort aan Hispatk -, dan kunnen we gemakkelijk zien dat Dacob relatief hoog scoort aan de bovenkant van het officiële organogram, minder goed scoort in het midden van het organogram en veeleer zwak scoort aan de onderkant van het organogram. Dacob bewaart m.a.w. in hoofdzaak archieven afkomstig van de centrale leidinggevende organen van de KPB. Ook al vertonen de archieven van de 'bovenste' organen enkele betekenisvolle hiaten, wordt van enkele federaties een vrij omvangrijk archief bewaard, worden vele 'persoonlijke papieren' van vele personen bijgehouden - hoewel het vooral gaat om papieren van leidinggevend politiek personeel - en bevatten meerdere 'persoonlijke dossiers' van de Politieke Controlecommissie belangrijke sporen van dagelijkse militante interventies en basisactiviteiten, toch kan men niet buiten de vaststelling dat bronnen die een geschiedenis 'van onderaf' mogelijk zouden kunnen maken sterk ondervertegenwoordigd zijn. Zo ontbreken archieven die enig inzicht kunnen geven in de werking van de partijcellen of ruimer in de psychopathologie van het banale dagelijkse militante leven vrijwel volledig. Deze vaststelling kan, zoals aangegeven, in verband gebracht worden met de 'natuur' van de archieven die door Hispatk in bewaring worden gegeven. Deze archieven zijn immers afkomstig van wat zich tot 1995 in nrs. 18-20 van de Brusselse Stalingradlaan (zie Lokatie) bevond, waar de centrale nationale zetel van de KPB gehuisvest was.

Maar er zijn meerdere aanwijzingen - die we tevens uit een prospectie naar en een acquisitie van nieuw materiaal halen - die toelaten deze vaststelling ook als een meervoudig symptoom te zien. Als een symptoom van hoe een verticaal besluitvormingsgsproces werkte, van hoe de 'centrale leidinggevende organen' - en niet de 'basisorganen' - zich te buiten gingen aan overschrijdingen van het officiële organogram, van hoe het ideaal-organogram een constructie van elites was. Het kan tevens gelezen worden als een symptoom van hoe een ontsluiting van archief - zo ze dat wil - zich kan geconfronteerd weten met ideologische én institutionele mechanismen die een voortdurende deconstructie verdienen.

 

Archievenoverzicht

Op deze site wordt in de komende periode een 'archievenoverzicht' gepubliceerd dat regelmatig zal worden aangevuld. Dit overzicht zal de spanningen tussen inventarisering en ideaal-organogram niet uit de weg gaan.

We geven nu reeds een kort opsommend overzicht van de samenstelling van het Dacob-archief.

° Archieven die de oprichting van de KPB en de periode van de jaren twintig, dertig en het begin van de jaren veertig 'documenteren' - Dit valt samen met de periode waarin de KPB de Belgische afdeling van de Communistische Internationale (B.A.K.I.) was, hoewel het einde van de jaren twintig als een belangrijke cesuur kan worden beschouwd voor de verhouding Internationale / 'eigen' natie. Een deel van de archieven voor deze periode is aanwezig in de vorm van gekopieerde microfilms van archieven van het Instituut voor Marxisme-Leninisme van het Centraal Comité van de KPSU (Communistische Partij van de Sovjet-Unie, Moskou). Voor dit deel bestaat een inventaris. Een ander - niet geïnventariseerd - deel van de archieven voor deze periode is veeleer aanwezig in 'documentaire' vorm: stukken van diverse aard samengebracht in chronologisch geordende dozen.

° Archieven van de centrale leidinggevende organen van de KPB - Archieven van de Nationale Congressen (vanaf het ontstaan van de KPB), het Centraal Comité (vanaf 1944), het Politiek Bureau (vanaf 1944) en het Nationaal Secretariaat (vanaf 1944) van de KPB. Valt samen met een groot deel van de archieven die in bewaring worden gegeven door Hispatk. Voor het archief van (een belangrijk deel van) de Nationale Congressen bestaat al een inventaris. De archieven van het Centraal Comité, het Politiek Bureau en het Nationaal Secretariaat (samen ca. 11 strekkende meter of 70 dozen) werden stuksgewijs doorgenomen en vervolgens geïnventariseerd. De inventarissen van de archieven van deze drie organen houden de beschrijvingen in van respectievelijk 140, 121 en 48 bestanddelen. Deze inventarissen worden ook ingevoerd in het Pallas-systeem (maar zijn voorlopig via deze weg nog niet publiek toegankelijk) en zijn hier, onderaan de pagina, in pdf-vorm te consulteren.

° Archieven van commissies van de centrale organen van de KPB - Een veelheid aan archieven, waarbij vooral het archief van de Politieke Controlecommissie verdient aangehaald te worden, ook al omdat deze commissie als een zelfstandige archiefvormer kan worden beschouwd. Een neerslag van de activiteiten van deze commissie zijn de vele 'persoonlijke dossiers' die raadpleegbaar zijn via twee catalogi: een gepubliceerde catalogus van de dossiers van de KPB-militanten die lid waren van een Franstalige federatie en een niet-gepubliceerde (maar wel in de leeszaal voor iedereen toegankelijke) catalogus van de dossiers van de KPB-militanten die lid waren van een Nederlandstalige Federatie. Ook het archief van de 'Congo-commissie' verdient hier aangehaald te worden, niet in de laatste plaats omdat dit archief als uitvalsbasis heeft gediend voor een 'Congo-fonds' (KPB-archieven aangevuld met talrijke papieren afkomstig van archieven van privé-personen).

° Archieven van deelorganisaties van de KPB - Archieven van de sectoren 'jeugd', 'vrouwen' e.d. Dit deel werd amper ontsloten maar het kan wel geraadpleegd worden.

° Archieven van federaties en lokale afdelingen van de KPB - Weinig archieven van lokale 'secties' of van cellen, vooral (doorgaans onvolledige) archieven van vele federaties. Een beperkt deel van deze archieven is toegankelijk via overdrachtslijsten.

° Archieven van Vlaamse organen van de KPB - Archieven van de Vlaamse gewestraad van de KPB, het Vlaams Bureau, het Vlaams Secretariaat, de Vlaamse Congressen... Een beperkt deel van deze archieven is toegankelijk via overdrachtslijsten.

° Archieven van Franstalige en Waalse organen van de KPB - Raadpleeg hiervoor de CArCoB-website. Ga in het site-menu naar de rubriek 'Collections/Archives'.

° Archieven van personen - Een zeer groot deel van het volledige archief wordt ingenomen door een massa van - soms zeer omvangrijke, soms kleine - archieven van privépersonen, vooral van leidinggevende figuren van de KPB. Werd amper ontsloten maar kan wel worden geraadpleegd. Een groot deel van de 'privé-papieren' wordt door Dacob en CArCoB gemeenschappelijk bewaard. Een deel wordt door één van de twee instellingen bewaard en ontsloten. O.m. van volgende personen zijn archieven aanwezig: Ballewijns R., Beauvois P., Benoy H., Blume I., Blume J., Broos R., Brunfaut F. en L., Burnelle E., Coenen F., Cornille P., Couteau M., Crivit R., De Backer C., De Canne L., De Coninck A., Deguent J., De Pauw F., De Smet A., Drumaux M., Faust A., Fonteyne J., Goeminne G., Grippa J., Guisse M., Heirwegh J.-J., Jacquemotte F., Jacquemotte M., Joye P., Lahaut J., Lauwers L., Levaux M., Lewin R., Loose L., Magis M. Sr., Massart C., Mathieu A., Michielsen L., Minnaert F., Molitor R., Mommen A., Mordant H., Moulin G., Noël R., Pirlot J., Renard C., Rochette D., Smesman A., Taillard J., Terfve J., Thonet J., Van den Boom G., Van den Branden F., Van Extergem J., Van Geyt L., Van Holmen M., Van Lierde J., van Vlaenderen R., Verhelst J. - Maréchal G., Vrand J., Weiler-Laurent M., Wolstijn B.

° Archieven van neven- of ‘aanverwante’ organisaties - Archieven van vredesorganisaties, culturele organisaties enz. Een voorbeeld is het archief van het Frans Masereelfonds. Werd nog niet ontsloten maar kan wel geraadpleegd worden.

° Archieven van andere communistische stromingen - Voorlopig maar in beperkte mate en op een fragmentarische wijze aanwezig.

° Andere - Zeer divers en zeer fragmentarisch. Doorgaans afkomstig van andere linkse of progressieve stromingen.

 

Toegankelijkheid

Vrijwel alle archieven van de KPB die ouder zijn dan 30 jaar zijn openbaar, ook wanneer het materiaal nog niet volledig werd ontsloten. Afwijkingen van deze algemene regel zijn mogelijk. Daar communistisch archief uit de periode 1917-1989/95 hoe dan ook een geschiedenis documenteert die is afgesloten, is het aannemelijk dat archief dat nog niet de leeftijd heeft van 30 jaar onder bepaalde voorwaarden ter inzage wordt gegeven.

Aan de gebruiker wordt in dit geval gevraagd een schriftelijke gemotiveerde aanvraag in te dienen. We maken deze aanvraag vervolgens over aan de bewaargever van het archief.

Voor vragen of giften kan u steeds terecht bij Alain Meynen.

 

Inventarissen

De inventarissen van de centrale leidinggevende organen van de KPB kunnen hier als pdf-bestand worden geraadpleegd of gedownload. Deze inventarissen, telkens voorzien van een korte inleiding, zijn werkdocumenten.

Terug naar boven